Zaštićena priroda


Park prirode Stara Tisa

Park Prirode “STARA TISA” kod BISERNOG OSTRVA prostire se na 391 ha od čega je 6% u režimu zaštite II (drugog) a ostalo pripada III (trećem) stepenu zaštite i obuhvata tri opštine: Bečej, Novi Bečej i Žabalj. Meandar Tise je najduži u Vojvodini i iznosi 24,5 km. Kategorija prirodnog dobra po zakonodavstvu Republike Srbije – III (treća) kategorija. Kategorija prirodnog dobra prema klasifikaciji svetske unije za zaštitu prirode (IUCN) – V (peta) kategorija. Na zaštićenom području dominiraju površinske vode i njihovi tršćaci kao i livade i šume u priobalnom delu. Cilj zaštite je očuvanje još preostalih površina koje pružaju utočište brojnim biljnim i životinjskim vrstama i lako mogu nestati sa ovog područja.

Najznačajnija vrednost Parka prirode je beli lokvanj koji je na listi prirodnih retkosti Srbije. Najzastupljenija je grupa vodenih biljaka koje su po nekim autorima reliktnog obeležja u ovom delu Evrope, kao što je krocanj, vodeno leće, vodeni griz i žabljak. Za očuvanje biodiverziteta područja značajni su zuka i žabljak koji su prema stepenu igroženosti IUCN određeni kao kritički ugrožene vrste i nalaze se na Preliminarnoj Crvenoj listi flore Srbije.

Riblji fond je bogat sa 23 vrste riba (sunčica, šaran, som, jaz) . Najugroženije vrste su gavčica, sabljarka, som, štuka, bucov i njihova zaštita na području gde žive je zakonom uređena (prema Bernskoj konvenciji).

Na ovom lokalitetu je zabeleženo 7 vrsta vodozemaca i 3 vrste gmizavaca. Jako je važno da se sačuvaju lokaliteti navedenih vrsta, jer je to neophodno za preživljavanje i razmnožavanje, a neke se ubrajaju u prirodne retkosti.

Na istraživanom prostoru registrovano je 166 vrsta ptica, od toga 87 vrsta je zaštićeno Uredbom o zaštiti prirodnih retkosti Republike Srbije, dok neke spadaju u grupu najugroženijih životinja na Planeti a to su mali vranac, patka njorka, orao belorepan, stepski soko koji su prolaznici ili retki gosti. Na CITES listi se nalazi tri izuzetno ugrožene vrste i to orao belorepan, stepski soko i kukuvija. Na području “STARE TISE” posebnu pažnju u zaštiti treba posvetiti pticama gnezdaricama, pre svega retkim vrstama kao što su bukavac, eja močvarica, sivi barski petlić i modrovoljka, jer tršćaci i priobalna vegetacija su jedno od najvažnijih staništa za njih.

Fauna sisara je bogata vrstama. Većina vrsta sisara su ugroženi kao što su vidra, jazavac, kuna belica, hermelin, kako progonom od strane čoveka, tako još više nestajanjem staništa. Sve navedene vrste predstavljaju u lancu ishrane značajnu kariku funkcionisanja postojećih ekosistema

Ova očuvana mrtvaja se granici ili protice kroz poljoprivredno područje velikog rita, “Bisernog ostrva” i “vikend” područja Bačkog Gradišta i Čuruga. Dužina mrtvaje je oko 25 km i predstavlja najdužu mrtvaju kod nas uz reku Tisu. Odsecanjem od svog toka Mrtva Tisa je očuvala svoje prirodne vrednosti. Bogata je kvalitetnom vodom, a razlog tome je odsustvo zagadivača i odsustvo povezanosti sa rečnim tokom. Pogodno je mesto za sportski ribolov (23 vrste riba), rekreaciju, odmor i uzgoj voćarskih i vinogradarskih kultura. Peca se bela riba, babuška, šaran, smuđ.

Staralac Parka prirode je JP “Komunalac” iz Bečeja. Korisnik Parka prirode je Udruženje sportskih ribolovaca “Stara Tisa” iz Čuruga, Trg Slobode 1, tel: +381 (0)21 833 024

playa 1


Park prirode Jegrička

Vodotok Jegrička se prostire na području južnobačke lesne terase, izmedu Velikog Bačkog kanala na severu i Dunava na jugu. Proteže se dužinom od 64,5 km, dužina sliva pravca zapad-istok iznosi oko 100 km, a širina oko 14,5 km. Vodotok je autohtona reka Bačke koja je uredenjem korita izgubila svoj prvobitan izgled. Nekada najduža autohtona vojvođanska reka, nema klasičan izvor i predstavlja sistem povezanih bara kroz koje voda otiče do svog ušća u reku Tisu. Protičući kroz 4 opštine (Bačka Palanka, Vrbas, Temerin i Žabalj) vodotok preseca važne saobraćajnice.

Jegrička se nalazi na listi Međunarodno značajnih staništa za ptice (IBA područje, 1997. godine), i ima Međunarodni značaj kao botaničko područje (IPA područje, 2005. godine). Park prirode „Jegrička“ zahvata površinu od 1144,81 ha i ustanovljen je režim II stepena zaštite na 245,28 ha (21,43%) i III stepen na 899,53 ha (78,57%). Od 2005. godine njime upravlja Javno vodoprivredno preduzeće „Vode Vojvodine“.

Bogatstvo flore odlikuje se prisustvom 76 biljnih vrsta i 16 biljnih zajednica. Među vodenim i močvarnim biljkama posebno se izdvajaju zaštićene i ugrožene vrste sa Crvene liste flore Srbije (beli lokvanj, barska paprat, vodeni orašak, mešinka). Posebnu lepotu daju plivajuće zajednice belog lokvanja, oraška i mrestnjaka uz gustu vegetaciju trske i rogoza u priobalju. Livade na ostrvima obrasle su stablima domaćih topola i žbunjem.

U Jegričkoj je prisutno 20 vrsta riba, grupisanih u okviru 6 familija. Dominira familija šarana, a od unesenih riba zastupljeni su srebrni karaš, beli amur, amurski čebačok, američki somić i sunčanica. Od ugroženih i retkih vrsta najznačajnije su čikov, štuka, smuđ, som i šaran.

Bogatstvo barskih ptica, kao fundamentalna vrednost, ogleda se  kroz 198 registrovanih vrsta. Neke od njih su vodeni bik, patka kašikara, sivi barski petlić, belobrka čigra, patke gluvara i krdža, ćubasti gnjurac, mali vranac, velika bela čaplja, mrka čaplja, veliki trstenjak i brkata senica. Potrebno je istaći prisustvo globalno ugrožene patke njorke, zatim crnovrati i mali gnjurac, siva guska, eja močvarnica, crna čigra, modrovoljka i cvrčić tršćar.

Vodozemci koji nastanjuju ovo vlažno područje su više vrsta žaba i mali vodenjak. Od gmizavaca je prisutna retka i ugrožena vrsta barske kornjače, kao i dve vrste zmija: belouška i ribarica. Od sisara koji nastanjuju obalu Jegričke veliki broj pripada strogo zaštićenim divljim vrstama, a od posebnog značaja je prisustvo vidre. Od predstavnika glodara zastupljeni su vodena voluharica, poljski miš, poljska voluharica, kao i bizamski pacov. Od predstavnika mesoždera izdvajaju se lasica, kuna belica, jazavac i lisica, a od lovne divljači srna i zec.

Koncept zaštite Parka prirode „Jegrička“ zasniva se na očuvanju i unapređenju prirodnih vrednosti, obezbeđivanju održivih mehanizama za smanjenje zagađenja, ublažavanju poplava i suša, razvoj ribarstva, eko-turizma, naučno-istraživačkog rada  i edukacije. Da bi se obezbedili uslovi neophodni za zaštitu, očuvanje, uređenje i korišćenje, propisuju se opšte mere zaštite.

Opšte mere zaštite:

Zabranjeno je:

-          promena utvrđenog vodnog režima,

-          upuštanje neprečišćenih otpadnih voda,

-          otvaranje divljih plaža,

-          odlaganje otpada,

-          formiranje vikend-zone i izgradnja objekata za individualno stanovanje,

-          izgradnja obaloutvrda,

-          paljenje trske,

-          neovlašćeno kretanje u granicama zaštićenog prirodnog dobra i

-          sađenje alohtonih žbunastih i drvenastih vrsta.

Propisanim merama se obezbeđuje:

-          korišćenje vode u skladu sa raspoloživim vodnim resursom,

-          naučno-istraživački rad,

-          kontrolisana prezentacija prirodnog dobra, edukacija, turizam i rekreacija,

-          monitoring stanja ekosistema i vrsta,

-          mere upravljanja populacijama,

-          uređenje punktova za potrebe prezentacije prirodnog dobra, edukacije, turizma i rekreacije,

-          ekološka restauracija degradiranih staništa,

-          formiranje i održavanje biofiltera na mestu uliva bočnih kanala,

-          uređenje obale kroz naseljena mesta,

-          uređenje turističkih i rekreacionih staza i

-          očuvanje i podizanje šumskog pojasa i remiza sa autohtonim žbunastim i drvenastim vrstama.

Staralac Parka prirode Jegrička je JP “Vode Vojvodine”. Korisnik Parka prirode je Udruženje sportskih ribolovaca “Mladost – Jegrička” iz Žablja. Tel: +381 (0) 64 268 67 92.


 Ribnjak „Jegrička“ Žabalj

Ribnjak “Jegrička” se nalazi u neposrednoj blizini naseljenog mesta Žabalj. Nastao je regulisanjem srednjeg i gornjeg toka reke Jegričke u periodu 1957–1958. godine, kao i izgradnjom ribnjačkih objekata uz tok. Regulacija vodotoka reke Jegričke je urađena, kako u svrhe odvodnjavanja, tako i u svrhe snabdevanja vodom: naselja, ribnjaka, zalivnih sistema, industrijskih postrojenja i područja za sportsko–rekreativnu delatnost. Ribnjačka površina (dužine 14 km) se proteže od “Čuruške kapije” do km. 0 + 000 kod ustave u Tisu. Ribnjak se proteže pravcem sever – jug (najduže strane ribnjaka su istočna i zapadna). Ribnjak “Jegrička” je ukupne površine 325 hektara, od čega je korisna ribnjačka površina 319 hektara. Najveći deo ribnjaka (ZJ06), je po tipu ribnjaka – poluribnjak, obzirom da se radi o adaptiranom rečnom toku za potrebe gajenja riba, koji se po želji ne može puniti i prazniti. Namenski napravljeni objekti za gajenje šaranske mlađi (mladičnjaci i rastilište) predstavljaju pravi tip ribnjaka (sa mogućnošću dovođenja i odvođenja vode). Ribnjak “Jegrička” je polusistemski, specijalizovan za gajenje riba od mlađi do konzumne veličine riba. Pored poluintenzivnog (poluekstenzivnog) sistema gajenja šarana (najzastupljenija vrsta ribe koja se gaji u ribnjaku), u malom procentu se gaje: beli i sivi tolstolobik i beli amur, a u veoma malom broju i predatorske vrste riba: som, smuđ i štuka.

jegricka


Eko oaza Monikin salaš

Mesto na kojem se sada nalazi nadaleko poznati azil za napuštene životinje i sedište Društva za zaštitu životinja i prirode stanovnicima (Đurđeva) danas je poznat kao Monikin salaš. Najstariji tragovi stanovanja pronađeni na salašu i u njegovoj okolini potiču iz drugog veka nove ere. Rec je o kostima životinja i sarmatskoj keramici, koje svedoče o boravku ljudi na tom prostoru. Ostali dokumenti sežu u relativno blisku prošlost. Najznacajnija funkcija ovog prostora u 20. veku bila je zanatska delatnost: uslužno mlevenje žita i rezanje drveta za potrebe stanovnika Ðurđeva i okolnih mesta. Godine 1914. sagrađen je prvi mlin na vetar. Ferenc Puškaš je 1916.godine započeo otkup nove vetrenjače. Uz ovaj objekat novi korisnik dograđuje kućicu sa sobom i kuhinjom. Okućnicu je činila bašta i voćnjak. Imanje je u celosti otkupljeno u narednih par godina. Danas se na tom mestu nalazi kuća za goste. Pošto se Ferenc Puškaš 1936.godine seli u Čurug, posao nastavlja njegov sin. Specijalni kamen za mlevenje žita koji je korišćen u vetrenjači sačuvan je i danas se nalazi kao eksponat u parku salaša.

Proces proizvodnje je unapređen i uvođenjem nove, uglavnom ženske radne snage za prosejavanje i izbacivanje žita. Po završetku Drugog svetskog rata unapređena je funkcionalnost salaša dogradnjom sobe, kao i pomoćnih objekata uz kuću. A radi zaštite od jakih vetrova na tom delu terena 1951. godine zasađena je šuma. Mlin je normalno mleo na vetar do 1959. godine.

Te godine se na vetrenjači lome krila, čime se završava era tradicionalnog načina rada, a nove tehnike polako ulaze u život. Te godine je za pokretanje linskih kamenova kupljen dizel motor, a vec 1965. godine na salašu je uvedena struja.Elektrifikacijom, zbog pojave mnogo malih „krupara“, delatnost mlevenja žitarica se decentralizuje pa salaš brzo gubi svoju prvobitnu funkciju. Zbog toga je 1969.godine nabavljena kružna testera za sečenje drveta, ali i ta delatnost traje samo četiri godine.

Od 1975.godine propadanje imanja je sve vidljivije. Te godine severni deo objekta vetrenjace se urušava zbog vlage, a za opravku niko nije zainteresovan. Ova đurđevačka vetrenjača tako je i nestala, pošto se 1978.godine srušila sama od sebe. Porodica Puškaš koja je tu živela do 1994.godine u borbi sa ovim propadanjem pokušavala je sitnim dogradnjama da održi imanje, ali je polako posustajala. Šuma jasena, bagrema i topole  je u roku od nekoliko godina posečena i pokradena, da bi iza nje ostala golet, panjevi i sve veća deponija smeća.

Od 1994. do 1997. godine, na salašu su se menjali stanari koji su ga po odlasku porodice Puškaš čuvali.

Nova era revitalizacije počinje 1997.godine kada je salaš prodat Moniki Brukner iz okoline Bazela u Švajcarskoj, koja na tom mestu započinje stvaranje Azila za različite vrste životinja.

Nije samo salaš bio u lošem stanju. Priroda u neposrednoj okolini bila je pravi haos sa deponijom smeća sa svakakvim otpadom, uključujući i mrtve životinje. Priroda je bila u stanju mirovanja, činilo se da više ništa ne raste.

Odmah počinje obnova starih i gradnja novih objekata i čišcenje i pošumljavanje terena. Sadili smo biljke, žbunje i drveće – uvek sa idejom da divljim životinjama pružimo dostojno utočište i životni prostor. U neposrednoj blizini je dokupljena zemlja. Istovremeno, Mesna zajednica Ðurđevo je Moniki Brukner po ugovoru o saradnji ustupila na korišćenje prostor oko salaša, pošumljene i podvodne terene kao prirodna staništa koja treba očuvati.

Opština Žabalj je celokupan prostor proglasila  ekološkom zonom. Izgrađeni su kavezi za ptice i boksovi za pse, ograđeni prostori za razne životinje sa uslovima što identičnijim njihovim prirodnim staništima.

Zbog podsećanja na tradiciju, ali i zbog realnih potreba, 2003. godine na salašu ponovo je izgrađena vetrenjača, ali ovoga puta na čelicnom stubu sa gvozdenom elisom za pumpanje vode umesto mlevenja žita. Na salašu je izgrađen i interni vodovod za napajanje  brojnih novoizgrađenih bazena jezera i fontana. Tako je taj prostor oživeo još veći, sjajniji i lepši. Izgradnja je nastavljena, pa su 2005.godine nikle i nove štale za magarce i konje, objekti za smeštaj svinja, garaže…

Konacno 2005.godine Monika i Bogdan Brukner odlucuju i sami da se presele na salaš. U tu svrhu, u potkrovlju je dograđen prostor za stanovanje sa svim  modernim instalacijama. Između ostalog, u ovom prostoru je uveden sistem solarnog grejanja i za životinje.

Danas kod nas raste na stotine, najčešće domacih biljnih vrsta, od kojih su mnoge samonikle. Ponosni smo na njih i štitimo ih, jer mnoge od njih su postale retkost. Isto se desilo i sa divljim životinjama: odjednom se oko našeg salaša našla neocekivana raznovrsnost divljih životinja.

Čini se kao da biljke i životinje osećaju da su ovde sigurne. Tako da kod nas imamo primerke retkih vilinskih konjica i leptira, ptice, fazane, vodene kornjače i vodene zmije, belouške i razne druge vrste zmija, kune, lisice, ježeve, žabe i mnoge insekte…

CRW_8596 monika (Large)


  •  
  •  
  •  
  •